Landschap van Respect

Vereniging ter behoud van het landschap rond de Amerikaanse begraafplaats in Margraten

De Amerikaanse begraafplaats: dankbaarheid, respect, piëteit

Aanleg begraafplaats

De aanleg van de enige Amerikaanse Begraafplaats in Nederland begon in november 1944 onder leiding van luitenant-kolonel Joseph Shomon van de 611th Graves Registration Company. De Gemeente Margraten maakte de grond beschikbaar en ondersteunde onze bevrijders waar nodig en mogelijk. In november 1944 werden de eerste gesneuvelde soldaten begraven en in de lente van 1945 werd de hulp ingeroepen van inwoners van Margraten en omgeving. De aanvoer van gesneuvelde militairen nam dramatisch toe toen de slag om de Ardennen op gang kwam en Shomon het met zijn eigen mensen niet maar aan kon. Het aantal gesneuvelde militairen dat in Margraten werd begraven, nam toe tot meer dan 20.000 waaronder ook soldaten van andere nationaliteiten.

Vanaf 1949 begon de repatriëring van de lichamen van de gesneuvelden voor zover de nabestaanden dat wensten en werden de lichamen van niet-Amerikanen naar andere begraafplaatsen overgebracht.

Begraafplaats vandaag

Momenteel liggen er nog ruim 8000 Amerikaanse militairen begraven, zij hebben hun leven voor onze vrijheid gegeven. De verbondenheid van Margraten en de omringende dorpen met het Kerkhof is gebleven. Burgers hebben graven geadopteerd en herdenkingsplechtigheden worden nog steeds elk jaar massaal bezocht met telkens in de eerste rijen onze lokale bestuurders. Vanwege het besef van respect en de dankbaarheid jegens al die jonge mensen voor het ultieme offer dat zij brachten, heeft het Amerikaans Kerkhof ook tachtig jaar later nog steeds een belangrijke plaats in de gemeenschap van Margraten.

Toekomst veilig stellen

Al direct na de aanleg van de begraafplaats werden er door het Rijk en de Provincie afspraken gemaakt en toezeggingen gedaan om de rust en de waardigheid in het gebied rond de begraafplaats veilig te stellen. Er waren toezeggingen om de omgeving, het Limburgse boerenland, in een zo authentiek mogelijke staat het behouden.

En op een kaart van de Provinciale Planologische Dienst (PPD) uit 1949 (zie afbeelding) werden al de grenzen aangegeven tot waar de bebouwing van Margraten mocht komen. De enige uitzondering werd toen gemaakt voor de eventuele bouw van een boerderij op het terrein aan de Koningswinkel-Trichterweg. Later is de wens en de noodzaak voor die boerderij vervallen.

Het Tractaat

Na een aantal tussentijdse overeenkomsten en afspraken sloten de Nederlandse en de Amerikaanse regering op 4 mei 1970 een overeenkomst: het Tractaat. Daarin werden de afspraken tussen de beide landen herbevestigd en geformaliseerd. De kern van deze overeenkomst (Artikel II, lid 1.) luidde:
“De Regering van het Koninkrijk der Nederlanden verleent de Regering van de Verenigde Staten van Amerika het eeuwigdurende volledige en onbezwaarde gebruik, vrij van belasting of andere vergoeding, van de grond nodig voor een blijvende Amerikaanse Militaire Begraafplaats.”

Dan verderop volgt in Artikel II, lid 5. de inspanningsverplichting die Nederland (en daarmee de Provincie Limburg en de Gemeente Margraten) op zich neemt:
“De Regering van het Koninkrijk der Nederlanden zal bevorderen dat het bestaande landelijke aspect van de omgeving van de begraafplaats bewaard zal blijven en dat de waardigheid en het esthetische karakter van de begraafplaats niet zal worden aangetast door minder fraaie of niet in die omgeving passende bouwwerken of bedrijvigheden.”

Die verantwoordelijkheid werd tot op heden door de Provincie Limburg en de Gemeente Margraten genomen. Op een recente nog steeds geldende kaart van de Provincie zien we dat die grenzen voor de bebouwing aan de westkant niet zijn gewijzigd (zie afbeelding onder). De gronden tussen het dorp Margraten en de Amerikaanse Begraafplaats hebben nog steeds de bestemming ‘agrarisch’.

Aftakeling landschap

Ondanks alle toezeggingen en goede voornemens, heeft er in de laatste decennia toch een ernstige aftakeling van het landschap plaatsgevonden. De oorspronkelijke kleinschalige en veelvormige wijze van landbouw werd vervangen door de huidige industriële landbouw. Dat wil zeggen dat de begraafplaats nu wordt omgeven door grootschalige kale productievelden waarin nauwelijks iets kon overleven van de rijkdom van het boerenland van toen.

Conclusie

We zouden weer recht doen aan de beloften die we ooit aan onze bevrijders deden, we zouden onze nationale ereschuld inlossen, als we het karakter van het landschap zouden herstellen. Daarmee zou het landschap weer de menselijke maat krijgen. Daarmee zouden we tevens een kleine bijdrage leveren aan het tegengaan van de klimaatverandering en we zouden een aanzienlijk bijdrage leveren aan het behoud en herstel van de biodiversiteit. Het zou weer een plek voor mensen kunnen worden, een blijk van respect en eerbetoon aan hen die hun leven gaven voor onze vrijheid en een waardige verbinding tussen Margraten en de Amerikaanse Begraafplaats.

De Amerikaanse begraafplaats: dankbaarheid, respect, piëteit

Externe inhoud